Een populair speelgoedje uit het begin van de negentiende eeuw was de thaumatroop: een papieren schijfje met op elke zijde een andere afbeelding. Door dit schijfje snel heen en weer te laten draaien tussen duim en wijsvinger, leken beide afbeeldingen te versmelten tot één tafereel: een ruiter bestijgt zijn paard, een vogel gaat zijn kooitje binnen. De thaumatroop was niet het enige optische speelgoed uit die tijd: ook de zoëtroop, fenakistiskoop en de praxinoskoop creëren de illusie van beweging.

Met de komst van de fotografie in 1839 was het nog maar een kleine stap om de tekeningen in deze toestelletjes te vervangen door fotoreeksen van een bepaalde beweging. In dit verband dient zeker het beroemde experiment van Eadweard Muybridge vermeld te worden. In 1877 bewees deze Amerikaan dat paarden op een bepaald ogenblik in hun galop al de hoeven van de grond lichten (tot dan toe werd aangenomen dat paarden in galop altijd met tenminste één hoef de grond raken). Langsheen een racebaan stelde Muybridge twaalf fototoestellen op die door het paard werden geactiveerd met zijn hoeven. Muybridge is met dit experiment niet de uitvinder van de moving pictures; hij was wel de eerste die beweging wist vast te leggen, zij het met twaalf foto-toestellen.

Het was Thomas Edison die enkele jaren na Muybridge's experiment, in 1891, de eerste volwaardige filmcamera ontwikkelde, de Kinetograph. Edison, die wel meer dan één uitvinding op zijn naam heeft staan, heeft echter nooit het potentieel ingezien van zijn uitvinding. De filmpjes die hij opnam, werden immers nooit geprojecteerd voor een groot publiek, maar konden enkel in zogenaamde kijkdozen worden bekeken. Deze eerste filmpjes waren zowel naar vorm als naar inhoud heel eenvoudig. Enkele karakteristieke titels zijn Women Boxing, The Cafe en A Street Arab.

Kort na de uitvinding van Edison ontwikkelden de gebroeders Lumière in Frankrijk de Cinématographe, een toestel dat sterk leek op de Kinetoscope, maar dat naast het capteren van beelden, ook films kon projecteren. Op 28 december 1895 projecteerden Louis en Auguste Lumière hun eerste filmpjes voor een betalend publiek in Parijs. Zowel de filmpjes van de twee broers als de eerste opnames van Edison waren registraties van heel erg eenvoudige zaken (een trein die toekomt in het station, een ballerina die een piroutte uitvoert) waarin elke verhaallijn voorlopig nog ontbrak.

De Franse goochelaar Georges Méliès was de eerste die het nieuwe medium aanwendde om een verhaal te vertellen. Hij was de grondlegger van de speelfilm, zeg maar, die met meer dan 500 films een immense populariteit verwierf rond de eeuwwissel, met kantoren in Barcelona, Berlijn, Londen en New York. Zijn meest memorabele filmproducties zijn vrij bizar en geven blijk van een enorme fantasie. Toch bleef Méliès nog steeds vasthouden aan het principe van de motionless camera waarbij de hele film werd opgenomen vanuit één vast gezichtspunt.
Méliès' meesterwerk is zonder twijfel Le Voyage dans la lune uit 1902. De film vertelt het verhaal van een groep wetenschappers die besluiten een reis te ondernemen naar de maan en daar een geheel nieuwe wereld ontdekken. George Méliès wou zijn film ook in de Verenigde Staten uitbrengen, maar daar circuleerden reeds verschillende illegale kopieën van de prent waardoor Méliès nooit een cent verdiend heeft aan zijn film in de VS, en enkele jaren later zelfs volledig ten onder is gegaan. Thomas Edison daarentegen, de man die nog steeds een recordaantal octrooien op zijn naam heeft staan, verdiende een fortuin aan Méliès’ A Trip to the Moon die ook in Amerika een enorm succes was.

Edwin Porter bouwde op de bevindingen van Méliès verder en zou internationale roem verwerven met zijn twaalf minuten durende The Great Train Robbery uit 1903. Het filmpje, dat werd geschreven, geregisseerd, gefotografeerd en gemonteerd door Porter zelf, is niet alleen befaamd omdat het om de allereerste western- en Amerikaanse speelfilm gaat, maar ook op technisch vlak was deze prent vooruitstrevend. Porter vertelt in zijn The Great Train Robbery verschillende verhaaltjes naast elkaar en verspringt geregeld van de ene scène (shot) naar de andere. Deze nieuwe manier van vertellen liet Porter toe om alleen maar datgene te tonen dat van belang was voor het verhaal. Wanneer een scène haar dramatische hoogtepunt had bereikt, schakelde Porter over naar een andere verhaallijn die op dat moment meer spanning te bieden had dan de voorgaande shot.

• Geschiedenis van de film: Rise of Hollywood